Phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM) lần thứ 58 diễn ra tại thủ đô Kuala Lumpur, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim – đại diện quốc gia giữ chức Chủ tịch luân phiên ASEAN năm 2025 – đã có những nhận định đáng chú ý về bối cảnh địa chính trị toàn cầu đang thay đổi sâu sắc.

Ông nhấn mạnh, những công cụ vốn được xem là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, như thuế quan, đầu tư và thương mại, giờ đây lại bị sử dụng như phương tiện để áp đặt, cô lập và kiềm chế lẫn nhau.

“Đây không phải là một cơn bão thoáng qua, mà là kiểu thời tiết mới trong thời đại của chúng ta”, ông nói, và cảnh báo rằng xung đột, áp bức và ngờ vực đã và đang trở thành những yếu tố chi phối nhiều mối quan hệ quốc tế hiện nay.

Trước thực tế này, theo lãnh đạo Indonesia, ASEAN cần phải thẳng thắn nhìn nhận và đối mặt, đặc biệt là trong việc tăng cường thương mại nội khối như một biện pháp chủ động ứng phó với các sức ép từ bên ngoài.

Trong khuôn khổ hội nghị AMM-58, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN dự kiến sẽ nêu rõ quan ngại về các chính sách thuế quan đơn phương của Mỹ trong thông cáo chung.

Dự thảo văn kiện chỉ ra rằng những chính sách này có nguy cơ làm gia tăng sự phân mảnh kinh tế toàn cầu, đồng thời gây ra nhiều thách thức đối với tăng trưởng và ổn định kinh tế của khu vực.

Theo công bố ngày 2/4 từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, chính quyền Mỹ sẽ áp dụng mức thuế mới – gọi là mức thuế “Ngày giải phóng” – đối với các mặt hàng xuất khẩu từ ASEAN, dao động từ 10% đến 49%. Và theo thông báo mới nhất hôm 7/7, sáu quốc gia ASEAN sẽ chính thức chịu mức thuế mới từ ngày 1/8, trừ khi đạt được thỏa thuận với Washington.

Trong đó, Campuchia, Lào và Myanmar được điều chỉnh giảm thuế lần lượt xuống còn 36%, 40% và 40%.

Ngược lại, Thái Lan và Indonesia vẫn giữ mức thuế cao lần lượt là 36% và 32%, còn Malaysia sẽ phải chịu mức tăng nhẹ từ 24% lên 25%.

Trong bối cảnh các nước ASEAN đang nỗ lực củng cố nội lực và thúc đẩy hội nhập, sự can thiệp về thuế quan từ bên ngoài được đánh giá là một thử thách lớn.

Dự kiến, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sẽ có mặt tại các phiên họp giữa ASEAN và các nước đối tác vào cuối tuần này – đây sẽ là dịp để các bên trực tiếp đối thoại về những chính sách đang tạo ra tác động mạnh tới cấu trúc thương mại và đầu tư trong khu vực.