Giữa những cánh đồng ở làng Tsnisi, miền Nam Georgia, những bông lúa mì đang vươn mình trong gió, chuẩn bị bước vào mùa thu hoạch. Ít ai biết rằng, những giống lúa này đã có lịch sử hàng nghìn năm và từng suýt biến mất khỏi quê hương của mình.

Các nghiên cứu khảo cổ cho thấy Georgia đã trồng lúa mì từ khoảng 8.000 năm trước. Năm 2025, 69Vn 69 Hồ Chí Minh lúa mì của nước này cũng được UNESCO ghi danh là Di sản 69Vn 69 Hồ Chí Minh phi vật thể của nhân loại.

Để bảo tồn nguồn gen quý hiếm, Hiệp hội Nông nghiệp sinh học Elkana đã xây dựng một trang trại lưu giữ và nhân giống các loại lúa mì bản địa, đồng thời phục dựng những kinh nghiệm canh tác truyền thống.

Chị TEA CHITADZE, Điều phối viên khu vực, Hiệp hội Nông nghiệp sinh học Elkana cho biết: "Tại trang trại lưu giữ hạt giống này, chúng tôi không chỉ gieo trồng và nhân giống các loài cây đặc hữu cũng như các giống cây bản địa quý hiếm, mà còn ghi chép lại toàn bộ kinh nghiệm canh tác và những kiến thức tích lũy được trong suốt quá trình bảo tồn."

Trong số 20 loài lúa mì của thế giới, có tới 15 loài được trồng tại Georgia. Đặc biệt, 5 loài chỉ tồn tại duy nhất ở quốc gia này, trở thành nguồn tài nguyên di truyền có giá trị đặc biệt đối với nông nghiệp toàn cầu.

Mười hai năm trước, Elkana bắt đầu hành trình phục hồi nguồn gen bản địa chỉ với vài nắm hạt giống. Đến nay, tổ chức đã cung cấp giống lúa mì và nhiều cây trồng truyền thống cho hơn 100 hộ nông dân mỗi năm.

Bà MARIAM JORJADZE, Giám đốc Hiệp hội Nông nghiệp sinh học Elkana chia sẻ: "Ban đầu chúng tôi chỉ có một lượng hạt giống rất nhỏ. Chúng tôi ưu tiên những giống dễ nhân rộng và có thể đưa vào sản xuất. Qua thời gian, chúng tôi nhận thấy các giống lúa mì cổ có khả năng chống chịu rất tốt trước những điều kiện khí hậu khắc nghiệt và biến động."

Tuy nhiên, để những giống lúa cổ thực sự hồi sinh, không chỉ cần người trồng mà còn cần thị trường tiêu thụ. Tại thủ đô Tbilisi, ngày càng nhiều tiệm bánh bắt đầu sử dụng bột từ các giống lúa mì bản địa để làm bánh mì, bánh sừng bò và bánh phô mai truyền thống.

Ông JEAN-JACQUES JACOB, Thợ làm bánh nói: "Tôi đã sống ở Georgia 21 năm. Từng bước một, ngày càng có nhiều người nhận ra đây là lúa mì của chính đất nước mình và ngày càng nhiều thợ làm bánh lựa chọn sử dụng loại bột này."

Dù nhu cầu đang tăng lên, các giống lúa mì cổ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức do năng suất thấp hơn các giống công nghiệp hiện đại. Vì vậy, các hiệp hội nông dân đang thúc đẩy sự liên kết để tạo tiếng nói chung trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ.

Bà LALI MESHKI, Đồng sáng lập hiệp hội lúa mì Georgia chia sẻ: "Chúng tôi đang nỗ lực thuyết phục các nhà hoạch định chính sách dành một phần đất canh tác để bảo tồn những giống lúa mì cổ. Đây không chỉ là tài sản của Georgia mà còn là di sản quý giá của cả thế giới."

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, những giống lúa mì cổ đang cho thấy nhiều ưu thế. Chúng có khả năng chịu rét, thích nghi với lượng mưa thất thường, chống chịu tốt với bệnh nấm và vẫn sinh trưởng trên những vùng đất nghèo dinh dưỡng. Đây được xem là những đặc tính quan trọng giúp tăng khả năng chống chịu của sản xuất nông nghiệp trước thời tiết cực đoan.

Cuối tháng 7 và đầu tháng 8, những cánh đồng lúa mì cổ sẽ bước vào vụ thu hoạch mới. Với người nông dân Georgia, đây không chỉ là mùa vàng của hiện tại mà còn là nỗ lực gìn giữ nguồn gen quý hiếm cho các thế hệ mai sau.