Trong gần 21 năm, từ 1954 đến 1975, hệ thống trường học sinh miền Nam bao gồm nhiều quy mô và loại hình thích hợp với từng đối tượng, từng giai đoạn. Song đều có 1 điểm chung, đó là tổ chức thật tốt việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và đào tạo hơn 32 nghìn học sinh miền Nam, như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nhận xét: đây là vườn ươm đặc biệt, ươm những hạt giống quý báu vào bậc nhất mà Bác Hồ, Đảng, Nhà nước và 69vn nhà cái cá cược miền Bắc đã giành cho miền Nam từ những ngày gian khó ấy, nay đã mang lại những kết quả to lớn cho đất nước.

Trong khuôn viên của 1 ngôi trường Đại học, hiện vẫn đang lưu giữ chứng tích đặc biệt. Đây có lẽ cũng là trụ cổng trường hiếm hoi còn vẹn nguyên sau 70 năm lịch sử. Tại nơi đây từ 1956 – 1966, đã có 8 trường học sinh miền Nam học được thành lập.

Những cậu thanh thiếu niên ngày ấy, giờ đây khi quay trở lại, dù cảnh vật đã hoàn toàn thay đổi, song trong kí ức của mỗi người học sinh miền Nam vẫn còn nhớ rất rõ từng đặc điểm, chi tiết của mái trường – nơi mình đã từng gắn bó.

Ông Nguyễn Liêm, cựu học sinh trường miền Nam trên đất Bắc cho biết: Bốn khu trường thì có cái đường đi giữa thế này thì cái khu trường bên này là em bé trường nam giới thôi là bên này ngay sau cái này là trường của các gọi là các anh lớn, trường của tôi ở ngay sau kia, chính trường đó, là trường cấp 3. Cho nên chúng tôi có bốn trường như là bốn anh em với nhau ở trong cái khu này.

Dù đã tốt nghiệp bao nhiêu năm, thế nhưng trong kí ức của những học sinh miền Nam ngày ấy, vẫn không thể quên hình ảnh của người thầy giáo, cô giáo, cán bộ chăm sóc – những người đã dành trọn tình yêu thương để ươm mầm những hạt giống đỏ…

Ông Nguyễn Liêm, cựu học sinh trường miền Nam trên đất Bắc bày tỏ: Tôi vẫn nhớ nhất là thầy hiệu trưởng. Hồi thầy làm hiệu trưởng Trường 24 đóng ngay trên cái đất này. Nhưng mà thầy gầy lắm nếu mà mà cân cũng chỉ là bốn mươi mấy cân thôi, thầy đã có trách nhiệm toàn trường, cán bộ, giáo viên và công nhân viên cho đến học sinh.

Ông Nguyễn Ba, cựu học sinh trường miền Nam trên đất Bắc cho biết thêm: Ngày đấy là như cái trường khu 4 này là các thầy cô là quê ở Hà Nội vào để dạy chúng tôi. Thành ra là lúc đấy là phải nói là có một cái lớp thầy, nghĩa là cũng vì đồng bào miền Nam, vì sự thống nhất đất nước và cũng mang cái tâm sức ra dạy giỗ chúng tôi để trưởng thành ngày hôm nay.

Thời điểm đó, hệ thống trường học sinh miền Nam được tổ chức khác hoàn toàn với các trường ở miền Bắc, là một loại hình trường nội trú đặc biệt. Bởi đại đa số học sinh miền Nam ra Bắc học tập đều không có bố mẹ, người thân.

Vì vậy, việc nuôi dạy và học tập là công việc song song, hòa quyện nhau ở các trường học sinh miền Nam cùng với 1 tinh thần xuyên suốt, đó là “trường là gia đình, thầy, cô giáo cán bộ công nhân viên trong trường là cha, mẹ, anh, chị của các em…”

Ông Phạm Văn Hải, cựu giáo viên trường học sinh miền Nam trên đất Bắc chia sẻ: Xác định vừa là bạn, thầy, về quan điểm xác định các em vui chơi, dạy thì dạy, đá bóng đi với nhau, quá trình thực hiện thì các em không có gia đình, hồi ở bắc thì ở Hải Phòng.

Ông Trần Hữu Độ, giáo viên trường học sinh miền Nam trên đất Bắc cho biết: Thậm chí lúc đó ở trường học sinh miền Nam chỉ dạy tiếng Trung thôi. Tôi đề nghị với ban giám hiệu và ban giám hiệu đồng ý tôi dạy tiếng Anh cho học sinh, vì lúc đó chưa có trường tư thục tiếng Anh nào cả và người ta không chú ý đến ngoại ngữ thì lúc đó tôi đã sử dụng thành thạo tiếng Anh và tiếng Pháp rồi. Cho nên tôi có điều kiện để đem hết trí lực phục vụ cho học sinh miền Nam vì đó là những giống đỏ, hạt giống đỏ của quốc, hạt giống đỏ mà Bác Hồ trao cho giáo viên chúng tôi, chúng tôi phải làm tròn nhiệm vụ.

Hàng chục nghìn hạt giống đỏ đã trưởng thành từ trường học sinh miền Nam trên đất Bắc, là thành tựu rất đáng tự hào của nền giáo dục cách mạng Việt Nam trong chiến tranh cách mạng.